A-LPG NEDİR?

LPG; Propan (C3 H10) ve Bütan' ın (C4 H10) jbelirli oranlarda karışımından oluşan ham petrolden elde edılen sıvılaştırılmış petrol gazıdır. (Hidrokarbon) LPG; (Liquid petroleum gas) sıvı petrol gazı, basınç altında sıvı halde bulunan propan ve bütana verilen ticari isimdir. Kolay depolanabilmesi ve taşınabilmesi için sıvı halde bulunur. Gaz yakıtları hirojence zengindir ve silindirlere gaz fazında giderler. Bu iki karakteristik temiz bir yanma sağlar. Diger bir deyimle LPG taşıtlar için temiz bir yakıt kaynağıdır. Basıncı düşürülüp, sıcaklıgı artırılarak sıvı halden gaz haline dönüştürülür ve benzine mükemmel bir yakıt haline gelir. LPG; sıvı halde iken gaz halişne oranla yaklaşık 250 kat yogundur. Ülkemizde bu karışım yüzde 30 propan yüzde 70 bütandır. Gaz yakıtların oktan sayısı daha fazladır. Yüksek oktan numarası, motorun yüksek sıkıştırma oranları ile herhangi bir vuruntu olmadan çalışabilmesinden faydalıdır. Böylece motordan daha yüksek güç, dolayısıyla yakıt tasarrufu sağlanır. Buhar yada gaz halinde LPG dogalgaza benzemektedir. Gaz yakıtların standart atmosfer şartları altında tutuşması için gerekli, enerjide benzine nazaran daha az olmaktadır.

A-1 LPG NİN KULLANIM ALANLARI :

 

LPG doğalgaz kuyuları ve ham petrol olmak üzereiki ana kaynaktan elde edilir. Ham petrolün distilasyonu ile elde edilen LPG, sudan arıtılır ve içerdiği kükürt miktarı standartlara uygun sınıra indirilir.Aslında kokusuz olan LPG, gaz kaçağı durumlarında fark edilmesi için etilmerkaptan (C2H5SH) ile kokulandırılmıştır.

LPG oda sıcaklığı ve bir atmosfer basınç altındagaz halinde olup basınç uygulandığında sıvılaşır.LPG sıvılaştırıldığında hacmi önemli ölçüde azalacağından dolayı taşıma, depolama ve ölçme işlemleri sıvı haldeyken yapılır. Basınç düşürüldüğünde çevreden aldığı ısı ile gaz haline dönüşür ve gaz halindeyken kullanılır. Evlerde; yemek pişirmede, ısıtmada, soğutmada kullanılır. Bunların dışında da kullanım alanları oluşmaktadır (Aydınlatma, çöp yakma fırınları vb.).Ticari alanlarda; otel, lokanta, fırın, hastane,küçük sanayi işletmelerinde, büyük kuruluşlardayemek pişirmede, su ısıtmada, sterilizasyon gibi işlerde kullanılır.

Taşıtlarda; içten yanmalı motorlarda motor yakıtı olarak otomobil, kamyon, otobüs, traktör, fortlift,tren ve elektrik santrallerinde kullanılır.Uygulamada LPG benzinden daha ucuz olarakpiyasaya arz edilmektedir. Taşıtlarda benzine göre

%50 daha ucuz olduğundan dolayı tercihi mevsimlere,araçların cinsine göre değişmektedir.Bizde ödevde bu kısmı ele alarak .Araçlardaki uygulanmasını ele alacağız .

A-2 Araçlardaki LPG nin Avantajı :

 

* LPG’li motorlarda yağ sarfiyatı daha düşüktür.Benzinli araçlarda motor yağı takriben 2000-3000 km’de bir değişirken LPG’li araçlarda 10.000-12.000 km’ye çıkmaktadır. Araçlarda yağ değişimi motorun yıpranması ile doğru orantılı olduğu için, LPG’li araçlarda motor ömrü uzar. Dolayısı ile motor bakım maliyeti düşer.

 

* LPG Temiz Yakıttır : LPG saf olduğundan karter yağını sulandırmaz ve motor yağının değiştirilme süresini uzatır.Motor karterini ya da motorun yanma odalarını kirletmez.LPG pistonların, sekmanların, valflerin ve bujilerin aşınmasından meydana gelecek kurşun, vernik ya da karbon atığı çıkartmaz.

Motoru temiz tutar, karbon ve kurum oluşturmaz, dolayısıyla motorun ömrünü uzatır.Tamir için harcanan parayı ve zamanı azaltır Benzinli araçlardaki gibi S (Kükürt) çıkarmadığı için doğayı kirletmez, çevreci bir sistemdir. Gaz, benzin gibi solvent olmadığı için yağı eritmez ve kalitesini bozmaz

 

* LPG kurşun ve karbon içermediğinden karbüratördeki aşınma daha az olur.

Kurşun ,kükürt ve aromatikler gibi katkılar içermediğinden çevre dostu bir yakıttır.

 

* LPG ‘li araçta karbüratör masrafı azalır : LPG yakıtlı motorlardaki karbüratör birkaç hareketi, parça ve kirliliği engelleyecek havalandırmasız basit bir mekanizma olup, karbüratör servisi ve tamiri yok denecek kadar azdır.

 

* LPG benzine nazaran daha düşük sıcaklıklarda buharlaştığı için ( Benzin +97 F,Gaz -44 F) havayla kolayca karışır. Böylece kurum oluşturmayan tam yanma sağlanır.LPG yüksek termodinamik özelliklere sahip olduğundan daha kolay ve iyi yanma sağlar.

 

* LPG ateşleme  bujisinin ömrünü uzatır : Yanma odalarında yada ateşleme bujilerinde tortu oluşmaz, zira LPG’nin farklı karışımlardaki kuvvetlendiricilere ihtiyacı bulunmamaktadır. Ateşleme bujileri, diğer yakıtlardan özellikle kurşunlu benzin kullanan araç motorlarındaki bujilere nazaran daha uzun ömürlüdür.

 

* LPG oktan seviyesi benzine nazaran daha yüksektir (%10 daha fazladır). Yüksek oktan numarası motorun yüksek sıkıştırma oranları ile herhangi bir vuruntu olmadan çalışabilmesinde faydalıdır. Böylece bir motordan daha yüksek bir güç, dolayısıyla yakıt ekonomisi sağlanır. Gaz yakıtların standart atmosfer şartları altında tutuşması için gerekli enerjide benzine nazaran daha az olmaktadır.LPG ‘nin oktan sayısı benzinden yüksek olduğundan, motorlarda daha yüksek kompresyon oranı ile kullanılabilir.Sağlıklı yanması sayesinde motor parçalarında sızıntı ve aşınma benzinli motorlara oranla çok daha az olur.

 LPG’nin benzine oranla daha yüksek oktan sayısına sahip olması nedeni ile   motorlarda sıkıştırma oranını artırarak motor gücünü ve verimini artırmaktadır.

 

*  LPG sistemi komplike olmadığından ve çok sayıda parça içermediğinden sıklıkla bakım gerektirmez.

 

* LPG ekonomiktir.Benzine göre şehir içi trafiğinde %40-50, uzun yolda % 65 oranında daha ekonomiktir.

 

* LPG ile çalışan motorlarda yakıt pompası gerekmez : LPG kendinden tazyikli olduğu için, benzinli motorlarda olduğu gibi yakıt pompasına ihtiyaç yoktur. Bu durum tamirat veya değişimden doğacak masrafları da azaltır.

 

* LPG’li motorların aşınma süresi düşüktür:Yukarıda anlatılan sebeplerden dolayı LPG yakıtlı motorlar yıl içerisinde daha fazla gün ve saatte çalışabilirler.Üretim süresi kaybı,parça ve işçi masraflarından daha az etkilenirler. 

 

****

* LPG ile çalışan motorlarda daha fazla güç kullanımı : LPG yakıtlı motorlar, dizel motorlara göre aynı mesafeler için daha fazla beygir gücü üretirler. LPG atık çıkarmaması, randımanlı ve kaliteli oluşu LPG’nin tasarruflu oluşu etkisini doğurur.

 

* LPG’yi oluşturan propan (%30) ve bütan’ın (%70) hacimsel oranı nedeni ile benzine oranla motor vuruntu direncini artırır.

 

* LPG kullanan taşıtların benzin kullanan taşıtlara göre performanslarında çok fazla  değişiklik olmaz.(%2-3).Bu durum hacimsel olarak kalorifik değerinin benzine göre düşük olmasından kaynaklanır.İhmal edilebilir.Bu dezavantajına karşılık sahip olduğu %10 oktan fazlalığı sayesinde motor vuruntusunu (detonasyon ) yapmaması önemli bir avantaj oluşturmaktadır.

 

* LPG ‘de yanma olayı gaz halinde oluşur.LPG bir gaz olduğundan  daha homejen ve içinde katkı maddeleri bulunmayan bir karışımdır .

 

* LPG kuru bir yakıttır.Kurşun veya başka katkı maddeleri içermez.Bu sebeple silindirlerde yağ ve diğer kalıntılar bırakmaz.Kuru bir yakıt oluşu sübapların sertleşmesine sebep olabilmektedir.Bunu bertraf etmek için ise araçlar ilk çalıştırma ve son kapatma anında 3 er dakika benzinle çalıştırılmalıdır ki sübaplar yağlanabilsin.Ya da çok düşük maliyetlerle (10-20 ytl gibi ) ek sübap yağlama sistemi takılabilir.

 

* LPG ‘de kapalı yakıt sistemi mevcuttur : Tamamen kapalı yakıt sistemi akıtma ve buharlaşma kaybını ortadan kaldırır.

 

* LPG  çevreci bir yakıttır:Özellikle LPG yakıtı kullanan araçların motor yakıtının düşük kirlilik özellikleri kanıtlanmıştır. Amerikan Maden Bürosu yönetiminde gerçekleştirilen araştırmalarda, Yapılan araştırmalar sonucunda LPG kullanılan motorlarda karbon monoksit tesiri benzine göre %50-90 oranında hidrokarbon tesiri ise %38-62 oranında daha düşüktür.LPG ile tahrik edilen araçlarda iyi bir montaj ve uygun bir ayarlama ile benzinli araçlara oranla oldukça düşük egsoz gazı emisyon değerlerine ulaşılması. CO’de %70, HC’de %40 oranında azalma sağlanması (NOX’de %15 artış sağlar.)

 

* LPG    gaz olduğundan hava /gaz karışım oranı uygun olduğundan (hava ile iyi karıştığından) tam olarak yanar.Dolayısıyla yanma verimi yüksektir.Bu da egzostun kötü koku yaymasını engeller.

 

* LPG dönüşümü yapılmış bir aracın benzin sisteminde hiçbir değişiklik olmaz.Bu sebeple araç hareket halindeyken bile benzinden gaza veya gazdan benzine tek bir düğme vasıtası ile geçilebilir.İstenilmesi durumunda LPG montajı esnasında takılmış olan benzin valfinin kapatılması ile LPG sistemi tamamen devre dışı kalacaktır.

A-3 ARAÇLARDAKİ LPG NİN ULUSLAR ARASI PLATFORMDAKİ YERİ:

Lpg her geçen gün Dünyanın her yerinde vazgeçilmez alternatif yakıt olmaya devam etmektedir .Bir çok araç artık fabrikasyon olarak Lpg li olarak direk imalat edilmektedir .Bazı yerlerde  uygulamalar şöyledir ;

 ·Japonya/Tokyo'da 1980 yılından bu yana ticari taksilerde kullanımı zorunludur.
·İtalya'da LPG. dönüşümü yaptıran araçlar 3 yıl vergiden muaf tutulmaktadır.
·Ayrıca aşırı hava kirliliği olan günlerde ve bölgelerde uygulanan trafiğe çıkma yasağı LPG. kullanan araçlara uygulanmamaktadır.
·Belçika'da LPG. kullanımından vergi alınmamaktadır.
·Hollanda'da LPG. kullanımı 1955 yılından beri teşvik edilmektedir.
·Avustralya'da 1992 yılından beri LPG. kullanıcılarına 5 yıllık vergi muafiyeti uygulanmaktadır.

A-4 LPG GÜVENLİMİDİR?

Doğru montaj halinde LPG benzinden daha güvenlidir denilebilir. LPG çarpma tahribat deneylerinden geçmiş, giriş kilitleme ve aşırı sıcaklık kontrol valfli basınçlı dökme çelik depolarda muhafaza edilmektedir. Bu valf, şiddetli taşıt yangınlarında LPG nin genleşmesi halinde bile kontrollü yanma, depoyu Standart benzin deposundan daha güvenli yapmaktadır. Sistemin egitimli personel tarafından monte edilmesi halinde uygun malzeme kullanılmakta, parçalar güvenli yerlere monte edilmekte, yakıt boruları egsoz borularının uzağından geçirilmekte ve montajın ardından çalışma ayar değerleri kurularak kaçak testi yapılmaktadır. LPG li dönüşümü yapılmış bir araç ta gaz kaçağından şüpheleniyorsa aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir;

a- propan buharları havadan daha ağırdır ve zeminde, (bodrumda, kanalizasyonlarda) toplanır,

b- tüm tutuşturma kayaklarını (alevler, sigara, pipo, ısıtıcılar, pilot ışıklar) elimine ediniz

c-mümkünse kaçağın kaçağını kapatınız .

d-garaj kapısını açık bırakarak havalandırma yapınız.

e-zemindeki drenaj deliklerine su püskürterek havalandırılmasını sağlayınız.

f- propan kokusu gidinceye kadar hiçbir ateşleyiciyi çalıştırmamalı .

Ayrıca ;en son çıkan sistemde valfli şamandra sayesinde her stop konumunda tanktan itibaren gazı keser.ani bloke sistemi sayesinde çarpma kopma yırtılma gibi anlarda anında gazı keser.